BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp, müharibə onun ilkin müəyyən etdiyi zaman çərçivəsini aşdıqdan sonra İrana qarşı təzyiqləri maksimum həddə çatdırıb. Tramp İranı "bir gecədə məhv etməyə" qadir olduğunu bildirməklə yanaşı, Hörmüz boğazının açılmayacağı təqdirdə ölkənin körpülərini və elektrik stansiyalarını darmadağın edəcəyi ilə hədələyir.
Hazırda ABŞ və İsrailin rəhbərlik etdiyi birgə hərbi kampaniyanın daha böyük dağıntılara, yoxsa diplomatik bir həllə doğru getdiyi qeyri-müəyyən olaraq qalır. Hər iki halda, İranla müharibə Trampın ikinci prezidentlik dövrünün ən təhlükəli siyasi qumarıdır və bu münaqişə onun daxili siyasi reytinqini sürətlə tükəndirir.
Trampın daxili siyasi mövqeyi sarsılır
Prezident özünü qeyri-adi qərarlar verən və istədiyi nəticəni zorla diktə edən bir lider kimi təqdim etməyə çalışsa da, İran müharibəsinin ABŞ iqtisadiyyatına mənfi təsirləri onun siyasi bazasında ciddi çatlara səbəb olub. Trampın son vaxtlar sosial mediada işlətdiyi təhqiramiz və təhdid dolu ifadələr, bəzi müşahidəçilər tərəfindən özünəinamdan daha çox "ümidsizlik səsi" kimi qiymətləndirilir.
Statiistik məlumatlar da vəziyyətin ciddiliyini göstərir:
Etibarsızlıq: Hər on amerikalıdan altısı Trampın hazırkı fəaliyyətini bəyənmir, bəzi sorğularda bu rəqəm 67%-ə (üçdə iki) yaxınlaşır.
Tarixi müqayisə: Trampın ikinci müddətindəki xalq dəstəyi sələfləri Co Bayden, Barak Obama və Corc Buşun eyni dövrü ilə müqayisədə xeyli zəifdir.
İqtisadi qayğılar: Amerikalıların 56%-i İran müharibəsinin onların şəxsi maliyyə vəziyyətinə mənfi təsir edəcəyini düşünür. Müharibə səbəbindən artan yanacaq qiymətləri bu qorxuları daha da alovlandırır.
Respublikaçılar arasında parçalanma
Müharibə Trampın öz tərəfdarları arasında da fikir ayrılığı yaradıb. Ötən ay keçirilən Mühafizəkar Siyasi Fəaliyyət Konfransında (CPAC) gənc mühafizəkarların İran müharibəsinə yaşlı nəsildən daha şübhə ilə yanaşdığı üzə çıxıb. Amerikalıların 67%-i isə Trampın İranla bağlı aydın bir planının olmadığını düşünür.
Müharibə büdcəsi və sosial ixtisarlar
Tramp administrasiyası gələn maliyyə ili üçün hərbi xərclərin 42% artırılmasını, qeyri-müdafiə (sosial) xərclərinin isə 10% azaldılmasını təklif edən büdcə layihəsini təqdim edib. Bundan əlavə, Pentaqon üçün daha 200 milyard dollar əlavə vəsait tələb olunacağı gözlənilir. Bu, həm demokratlar, həm də respublikaçılar tərəfindən kəskin tənqid olunur. Konqresdəki fikir ayrılıqları artıq hökumətin qismən qapanmasına (shutdown) və hava limanlarında uzun növbələrin yaranmasına səbəb olub.
Vaxt Trampın əleyhinə işləyir
Yaxın həftələr həm İran daxilindəki insanlar, həm də bütün Yaxın Şərq üçün ölüm-dirim anları olacaq. Lakin Tramp üçün daxili siyasi xərc getdikcə ağırlaşır. Əgər o, müharibənin gedişatı ilə bağlı mənfi rəyi dəyişə bilməsə, gələn il öz daxili gündəmini, o cümlədən müharibənin maliyyələşdirilməsini Konqresdən keçirməkdə böyük çətinliklərlə üzləşəcək.
Tarix sübut edir ki, Yaxın Şərqdəki hərbi eskalasiyalar nadir hallarda reytinqi aşağı olan ABŞ prezidentlərinin mövqeyini yaxşılaşdırıb.