#ABŞ və İran münasibətləri

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla nüvə sazişinə nail olunub-olunmayacağının “yəqin ki, 10 gün ərzində” aydınlaşacağını bildirib. Açıqlama Yaxın Şərqdə ABŞ hərbi mövcudluğunun ikinci aviadaşıyıcı qrupunun bölgəyə yönləndirilməsi ilə gücləndiyi bir vaxta təsadüf edib. Vaşinqtonda çıxış edən Tramp İranın nüvə silahına sahib ola bilməyəcəyini vurğulayıb və Tehranın “regional sabitliyi təhdid etməyə davam edəcəyi təqdirdə mənfi nəticələrlə üzləşəcəyini” deyib. ABŞ tərəfi Cenevrədə keçirilmiş son görüşlərdən sonra İranın uranın zənginləşdirilməsi proqramından tam imtina tələbinə cavab gözləyir.

ABŞ hərbi rəhbərliyi Donald Trampa İrana mümkün zərbələrin ən tez şənbə günündən həyata keçirilə biləcəyi barədə hazır olduqlarını məruzə edib. Rəsmilər anonimlik şərti ilə bildiriblər ki, ABŞ Prezidenti hələlik İrana zərbə endirilməsi ilə bağlı yekun qərar verməyib. Müzakirələr dinamik xarakter daşıyır və Ağ ev eskalasiyanın risklərini, eləcə də siyasi və hərbi nəticələri dəyərləndirir.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio gələn həftə İsrailə səfər edərək Baş nazir Benyamin Netanyahuya ABŞ-İran nüvə danışıqları ilə bağlı son vəziyyət barədə məlumat verəcək. Bu barədə Tramp administrasiyasının iki rəsmisi anonimlik şərti ilə açıqlama verib. Məlumata görə, Rubio fevralın 28-də Netanyahu ilə görüşməyi planlaşdırır. Səfər hələ rəsmi şəkildə elan olunmayıb. ABŞ və İran son vaxtlar İslam Respublikasının nüvə proqramı ilə bağlı iki raund dolayı danışıqlar aparıb. ABŞ-ın yüksəkvəzifəli rəsmilərindən birinin sözlərinə görə, İran Cenevrədə keçirilən son görüşdə səsləndirilən narahatlıqlara cavab olaraq yazılı təklif hazırlamağa razılaşıb. Həmin rəsmi Ağ evin Təhlükəsizlik Şurasının iclasında İranla bağlı məsələlərin müzakirə edildiyini və mümkün hərbi əməliyyat üçün “tam qüvvələrin” martın ortalarınadək hazır vəziyyətə gətiriləcəyinin bildirildiyini deyib.

ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens Cenevrədə keçirilən ABŞ–İran danışıqlarının “bəzi baxımdan yaxşı keçdiyini”, lakin İranın ABŞ tərəfindən müəyyən edilmiş qırmızı xətləri qəbul etməsi üçün, hərbi variantlar da daxil olmaqla, səylərin davam etdiriləcəyini bildirib. Vens ABŞ-ın “Fox News” televiziya kanalına Cenevrədə aparılan İran danışıqları ilə bağlı açıqlama verib. Prezident Donald Trampın İranla danışıqlar məsələsində “bir çox seçiminin” olduğunu bildirib.

Danışıqlar real yanaşma əsasında və həddindən artıq tələblərdən uzaq şəkildə aparılarsa, müsbət istiqamətdə irəliləyə bilər. Bu barədə Şəmxani “Al Jazeera” telekanalına açıqlamasında qeyd edib. İran Müdafiə Şurasının katibi və İranın ali rəhbəri Əli Xameneinin müşaviri Əli Şəmxani Omanda keçirilən İran-ABŞ danışıqlarına münasibət bildirib.

New York Times və digər mənbələr ABŞ-ın Karib hövzəsində yerləşən U.S.S. Gerald R. Ford təyyarədaşıyan zərbə qrupunu Yaxın Şərqə göndərmək qərarına gəldiyini bildirir. Bu məlumatlar Associated Press tərəfindən də təsdiqlənib və ABŞ-ın İranla artan gərginlik fonunda hərbi mövqeyini gücləndirdiyi göstərilir. Məlumata görə, U.S.S. Gerald R. Ford və ona müşayiət edən gəmi qrupu Karib dənizindən çıxaraq Orta Şərqə yola düşəcək və artıq bölgədə yerləşən USS Abraham Lincoln zərbə qrupuna qoşulacaq.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə Vaşinqtonda keçirdiyi görüşdən sonra İranla bağlı konkret qərar qəbul edilmədiyini bildirib. O qeyd edib ki, Tehranla danışıqlar davam etdiriləcək və mümkün razılaşma variantları araşdırılacaq. Tramp sosial şəbəkədə paylaşımında yazıb ki, “heç bir yekun razılaşma əldə olunmayıb, lakin İranla danışıqların davam etdirilməsində israr etmişəm”. O əlavə edib ki, razılaşma mümkün olarsa, bu üstünlük təşkil edəcək variant olacaq.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ prezidenti Donald Trampın İranın raket proqramı ilə bağlı açıqlamalarına sərt reaksiya verib. İran dövlət televiziyasının məlumatına görə, Əraqçi İran İslam İnqilabının 47-ci ildönümü münasibətilə Tehranda keçirilən yürüşdə ABŞ-la danışıqlara dair açıqlama verib. Nazir bildirib ki, heç kim İranın raket proqramına müdaxilə edə bilməz. “Raketlərimiz müzakirə mövzusu deyil və olmayacaq”, – deyə o vurğulayıb.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi, region ölkələrinin danışıqlar prosesindəki xoşniyyətli yanaşmalarını yüksək qiymətləndirdiklərini bildirib. Həftəlik mətbuat konfransında çıxış edən Bəqayi, İranın danışıqlar masasında "zaman qazanmaq" niyyəti güdməsi ilə bağlı tənqidlərə cavab verən Bəqayi, bu iddiaların əsassız olduğunu bildirib.

İranın xarici işlər naziri Seyid Abbas Əraqçi ABŞ-la aparılan dolayı nüvə danışıqlarının gedişi barədə region ölkələrinin xarici işlər nazirlərini məlumatlandırıb. Əraqçi Oman paytaxtı Maskatda keçirilən İran–ABŞ dolayı danışıqlarının son vəziyyəti ilə bağlı Türkiyə, Misir və Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər nazirləri ilə ayrı-ayrılıqda telefon danışığı aparıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Omanda keçirilən İran müzakirəsinin ardından qiymətləndirmələr aparıb. Görüşün çox yaxşı keçdiyini bildirən Tramp, gələn həftə İran tərəfi ilə yenidən bir araya gəlinəcəyini söyləyib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp prezident təyyarəsində Omanda İran ilə keçirilən müzakirəyə dair jurnalistlərin suallarını cavablandırıb.

ABŞ hökuməti İranda davam edən təhlükəsizlik risklərini əsas gətirərək, bu ölkədəki vətəndaşlarına növbəti dəfə "ölkəni dərhal tərk etmə" çağırışı edib. ABŞ-ın Tehrandakı Virtual Səfirliyi tərəfindən yayımlanan xəbərdarlıqda vətəndaşlardan Vaşinqtonun köməyinə güvənmədən, təcili çıxış planı hazırlamaları istənilib.