BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

ABŞ və İsrail rəsmilərinin məlumatına görə, Suriyada “99 saylı məkan” kimi tanınan gizli obyektə yerləşdirilmiş nüvə materiallarının ölkədən çıxarılması planlaşdırılır. Məlumata əsasən, bu istiqamətdə ABŞ, Suriya və İsrail arasında aylarla davam edən gizli danışıqlar nəticəsində razılaşma əldə olunub.

Bu barədə Axios nəşri ABŞ və İsrail rəsmilərinə istinadən məlumat yayıb.

Məlumata görə, razılaşmanın həyata keçirilməsində Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) iştirakı nəzərdə tutulur. Danışıqların əsas məqsədi Suriyadakı gizli nüvə materiallarının təhlükəsiz şəkildə çıxarılması və obyekt ətrafında mümkün hərbi eskalasiyanın qarşısının alınması olub.

ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, danışıqlar bir neçə ay məxfi saxlanılıb və proses çərçivəsində diplomatik təzyiqlərlə yanaşı, obyektə qarşı mümkün hərbi əməliyyatla bağlı xəbərdarlıqlar da səsləndirilib. Razılaşmanın bir neçə həftə əvvəl əldə edildiyi bildirilir.

“99 saylı məkan”da nə saxlanılır?

Axios-un məlumatına görə, keçmiş Suriya prezidenti Bəşşar Əsədin hakimiyyəti dövründə ölkədə gizli nüvə proqramı mövcud olub. Proqram 2007-ci ildə İsrail tərəfindən vurulan Əl-Kibar nüvə obyektinə əsaslanıb.

Zərbədən sonra Suriyanın nüvə proqramının böyük hissəsinin məhv edildiyi bildirilsə də, tədqiqat, inkişaf və saxlama məqsədilə istifadə olunan bəzi obyektlərin fəaliyyətini davam etdirdiyi qeyd olunur.

İsrail rəsmilərinin sözlərinə görə, ölkə son iki il ərzində “99 saylı məkan”ı yaxından izləyib. Bildirilir ki, burada Əl-Kibar layihəsindən qalan bəzi nüvə materialları saxlanılıb.

ABŞ rəsmisinin məlumatına əsasən, həmin materiallar arasında sarı kek adlanan uran konsentratı, həmçinin Əl-Kibar obyektindən qalan digər material və tullantılar olub.

Axios-un məlumatında qeyd edilir ki, bu materiallar nüvə silahı hazırlamaq üçün yararlı deyil. Bununla belə, onların radioaktiv maddələrin ətrafa yayılması məqsədilə istifadə olunan “çirkli bomba” hazırlanmasında potensial olaraq istifadə edilə biləcəyi bildirilir.

İsrail obyekti yenidən vurmaqla hədələyib

İsrail rəsmisinin sözlərinə görə, İsrail Əsəd rejiminin süqutundan qısa müddət sonra obyektin giriş hissələrinə zərbələr endirib. Məqsədin obyektə girişin qarşısını almaq olduğu bildirilib.

ABŞ və İsrail arasında “99 saylı məkan”la bağlı müzakirələrin bir ildən artıq davam etdiyi qeyd olunur. Tərəflər nəticədə ən uyğun variantın Suriya hökumətinin razılığını almaq və nüvə materiallarının çıxarılması prosesinə onu cəlb etmək olduğuna qərar veriblər.

İsrail rəsmilərinin sözlərinə görə, materiallar obyektdən çıxarılmadığı və ya Suriyanın həmin materiallara çıxış əldə etməyə çalışdığına dair hər hansı əlamət ortaya çıxdığı təqdirdə İsrail obyekti yenidən bombalamaqla hədələyib.

ABŞ rəsmisi isə ABŞ, İsrail və Suriyada çox az sayda şəxsin “99 saylı məkan”da nüvə materiallarının saxlanıldığından xəbərdar olduğunu bildirib.

Bundan başqa, İsrailin bölgədə müəyyən hərəkətlilik müşahidə etdiyi və bunun Suriya hökumətinin əldə olunmuş razılaşmadan geri çəkilərək nüvə materiallarına çıxış əldə etməyə çalışması ilə bağlı şübhələr yaratdığı bildirilib. İsrail tərəfinin həmçinin Türkiyənin Suriyaya bu materiallara çıxış əldə etməkdə yardım göstərə biləcəyindən narahat olduğu qeyd olunub.