İran

İranın birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Rza Arif ABŞ-ı anlaşma memorandumunu pozmaqda ittiham edib. O bildirib ki, Vaşinqton memorandum imzalandıqdan dərhal sonra İrana hücum edib. Arifin sözlərinə görə, sənədin ilk 60 günü ərzində Hörmüz boğazında gəmi hərəkətinin idarə olunması İrana həvalə olunmuşdu. ABŞ və İran memorandumun şərtlərini pozmaqda qarşılıqlı ittihamlar irəli sürürlər. Mübahisənin mərkəzində kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz keçidini nəzərdə tutan 5-ci maddə dayanır. Vaşinqton və Tehran bir-birini həmin öhdəliyi yerinə yetirməməkdə günahlandırır. Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik davam edir.

İranın ali rəhbəri Müctəba Xamenei ABŞ-ı sərt ifadələrlə tənqid edib. O, Vaşinqtonu aldadıcı və etibarsız siyasət yürütməkdə ittiham edib. Xamenei İran xalqının ABŞ üçün "unudulmayacaq dərsləri" olduğunu bildirib. O, ölkənin cənubunda nümayiş etdirilən müqaviməti buna nümunə göstərib. Ali rəhbər dövlət və cəmiyyət daxilində milli birliyin qorunmasını əsas prioritet adlandırıb. O, daxili siyasi qarşıdurmalardan və parçalanmadan çəkinməyə çağırış edib. ABŞ bu açıqlamalara hələlik rəsmi münasibət bildirməyib. İranın bəyanatları müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.

İranın ali rəhbəri Müctəba Xamenei ABŞ prezidentinin imzasını "dəyərsiz və etibarsız" adlandırıb. O, bunu Vaşinqtonun İranla bağladığı razılaşmaları dəfələrlə pozması ilə əsaslandırıb. Bəyanat İranın dövlət yayımçısı IRIB tərəfindən yayımlanıb. Xamenei gələcək razılaşmalar üçün əsas meyarın öhdəliklərin icrası olduğunu bildirib. Son günlər İran rəsmiləri ABŞ-ı memorandumun şərtlərini pozmaqda ittiham edirlər. ABŞ tərəfi bu açıqlamaya hələlik cavab verməyib. Hadisə Tehran və Vaşinqton arasında diplomatik gərginliyin davam etdiyini göstərir.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai ABŞ-ın qarşılıqlı anlaşma memorandumunun bütün müddəalarını pozduğunu iddia edib. O, Vaşinqtonu Hörmüz boğazında gəmiləri İranın müəyyən etdiyi keçid xəttindən kənar “paralel marşrut”a yönəltməkdə günahlandırıb. Bəqayi bu addımın memorandumun şərtlərinə zidd olduğunu bildirib. İran rəsmisi ölkəsinin müharibəyə başlamaq niyyətində olmadığını söyləyib. Onun sözlərinə görə, Tehran yalnız özünü müdafiə edir. İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi daha əvvəl ölkəsinin memorandum üzrə öhdəliklərini dayandırdığını açıqlamışdı. Tehran bu qərarı ABŞ-ın davam edən hücumları ilə əsaslandırıb. ABŞ tərəfi son ittihamlara hələlik ayrıca cavab verməyib.

ABŞ-ın Hörmüzqan əyalətində yerləşən Sirik rayonu yaxınlığında üç hava zərbəsi endirdiyi bildirilir. İranın yarırəsmi Mehr agentliyi son zərbənin yerli vaxtla saat 16:40-da həyata keçirildiyini açıqlayıb. Hörmüzgan qubernatoru mülki itkilərin qeydə alınmadığını bildirib. ABŞ hadisə ilə bağlı hələlik rəsmi açıqlama verməyib. Məlumat İran mediasına əsaslanır və müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.

Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının baş katibi İranın son hücumlarını hərbi cinayət adlandırıb. Casim Məhəmməd əl-Budeyvi Bəhreyn, Küveyt və İordaniyanın hədəfə alındığını bildirib. O, mülki obyektlərə və mühüm infrastruktura zərbələrin qəsdən endirildiyini vurğulayıb. Baş katib hücumları beynəlxalq hüququn ciddi pozulması kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, bu hərəkətlər beynəlxalq məsuliyyət və cinayət təqibi tələb edir. Körfəz Əməkdaşlıq Şurası hücumların regional təhlükəsizliyi sarsıtdığını bildirib. Təşkilat hədəfə alınan ölkələrin suverenliyinə tam dəstək ifadə edib. Əl-Budeyvi beynəlxalq ictimaiyyəti qəti addımlar atmağa çağırıb.

İranın Pakistandakı səfiri ABŞ-ı İslamabad memorandumunu pozmaqda ittiham edib. Rza Əmiri Müqəddəm Vaşinqtonun sənədi birtərəfli şəkildə şərh etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Hörmüz boğazının müəyyən hissələrinə nəzarəti ələ keçirib. İranlı diplomat bunu memorandumun açıq şəkildə pozulması kimi qiymətləndirib. O, ABŞ-ın yenidən hərbi əməliyyatlara başladığını iddia edib. Müqəddəm beynəlxalq ictimaiyyəti Vaşinqtonun addımlarını pisləməyə çağırıb. ABŞ bu ittihamlara hələlik rəsmi cavab verməyib. Məlumat müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.

İran İslamabad Anlaşma Memorandumu üzrə öhdəliklərinin icrasını dayandırdığını açıqlayıb. Qərarı xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi elan edib. O, ABŞ-ı memorandum çərçivəsindəki öhdəlikləri pozmaqda ittiham edib. İran rəsmisinin sözlərinə görə, ABŞ hücumları davam etdiyi üçün Tehran da sazişin icrasını dayandırıb. Qəribabadi İranın hazırda ölkənin müdafiəsi ilə məşğul olduğunu bildirib. Memorandumun nə vaxta qədər dayandırılacağı açıqlanmayıb. Sənədin yenidən icrasına başlanılması üçün tələb olunan şərtlər də məlum deyil. ABŞ tərəfi İranın qərarına hələlik münasibət bildirməyib.

ABŞ-ın gecə hücumları İranın Hörmüzqan vilayətində rabitə infrastrukturuna ziyan vurub. İran rəsmiləri 116 telekommunikasiya qülləsinin fəaliyyətdən dayandığını bildiriblər. Hücumların Bəndər-Abbas və Hacıabad şəhərlərində rabitəni pozduğu qeyd olunur. Bəzi ərazilərdə sabit telefon xidmətində fasilələr yaranıb. Mobil rabitə və internet bağlantısında da problemlər müşahidə edilir. Xidmətlərin nə vaxt tam bərpa ediləcəyi açıqlanmayıb. Hörmüzqan İranın strateji liman və enerji bölgələrindən biridir. ABŞ tərəfi yayılan məlumatlara hələlik münasibət bildirməyib.

İran rəsmisi ABŞ-ın son 10 gündə Xuzistan vilayətində 95 məntəqəyə zərbə endirdiyini bildirib. Hücumların 12 rayonu əhatə etdiyi qeyd olunub. İranın məlumatına görə, zərbələr nəticəsində azı səkkiz mülki şəxs həyatını itirib. Xuzistan ölkənin əsas enerji mərkəzlərindən biri hesab olunur. Yaralıların sayı və dağıntının həcmi barədə dəqiq məlumat verilməyib. ABŞ bu iddialara hələlik münasibət açıqlamayıb. Məlumat müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. Regionda hərbi gərginlik artmaqda davam edir.

İran ABŞ-ın Tehrana qarşı dəniz və iqtisadi təzyiqlərinin qlobal nəticələr doğura biləcəyini bildirib. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun rəsmisi Həmid Rza Müqəddəmfər təsirlərin yalnız ABŞ-la məhdudlaşmayacağını deyib. Onun sözlərinə görə, mümkün enerji və iqtisadi böhran Avropa ölkələrinə də yayıla bilər. İran rəsmisi Hörmüz boğazı və Bab əl-Məndəbi strateji dəniz keçidləri adlandırıb. Bu marşrutların dünya enerji təchizatına, ticarətə və təhlükəsizlik tarazlığına təsir göstərdiyi vurğulanıb. Tehran ABŞ təzyiqlərinin neft və qaz qiymətlərini artıra biləcəyini iddia edir. Eyni zamanda beynəlxalq yükdaşımaların pozulması ehtimalına diqqət çəkilir. Açıqlama ABŞ-İran gərginliyinin yüksəldiyi bir vaxtda verilib.

İranın Səhiyyə Nazirliyi ABŞ hücumları nəticəsində iyulun 6-dan bəri azı 50 nəfərin öldüyünü açıqlayıb. Nazirliyin məlumatına görə, 500-dən çox insan yaralanıb. Tehran qurbanlar arasında mülki şəxslərin də olduğunu iddia edir. Yaralıların xəstəxanalarda müalicə aldığı bildirilir. İran beynəlxalq ictimaiyyəti hadisələrə reaksiya verməyə çağırıb. ABŞ isə bu açıqlamaya hələlik münasibət bildirməyib. Məlumat müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. Bölgədə gərginlik artmaqda davam edir.