BAKI,VOA
Təbiət hər addımda bizi təəccübləndirməyə davam edir. Bəzən ən kiçik həşəratın, bəzən isə nəhəng bir okean canlisının sahib olduğu xüsusiyyətlər elmi araşdırmaların ən maraqlı mövzusuna çevrilir. Köpəkbalıqlarının hücum statistikalarından tutmuş, kəpənəklərin ətir saçmasına qədər heyvanlar aləminin ən gizli və maraqlı tərəflərini təqdim edirik.
Heyvanlar aləminin heyrətamiz sirləri
Heyvanlar dünyası özünəməxsus qaydaları və qeyri-adi fiziki xüsusiyyətləri ilə insanı heyrətə gətirir. Budur, müxtəlif canlılar haqqında heç bir yerdə qarşılaşmadığınız maraqlı faktlar:
Məmlilər və quruda yaşayanlar haqqında
İtlərin dirsəkləri var. Kunduz (qunduz) təxminən 10 santimetr qalınlığında olan ağacı cəmi 2 dəqiqəyə yıxa bilir. Onlar hətta ətrafda ağac və axar su olmadıqda belə, instinktiv olaraq damba qurmağa başlayırlar. Dünyanın ən ağır it cinsi senbernar hesab olunur; bu cinsin 5 yaşlı bir nümayəndəsinin çəkisi 140 kiloqrama çatmışdı. Almaniya, Fransa, İsveçrə və Hollandiya it yetişdiriciləri 20 illik əmək sayəsində yeni bir cins – ağ çoban itini yaradıblar. Bu cins 1 yanvar 2003-cü il tarixindən Beynəlxalq Kinoloji Assosiasiyanın rəsmi siyahısına 347-ci nömrə ilə daxil edilib.
Zürafələr yırtıcılardan qaçarkən saatda 50 km sürət yığa bilirlər ki, bu da ən sürətli yarış atını geridə qoymaq deməkdir. Fillər tullanmağı bacarmayan yeganə heyvandır. Dişi fillər qulaqlarını yanlara vuraraq balalarını bir yerə toplayırlar. Ağ ayıların hamısı solaxaydır. Dovşanlar isə təhlükə siqnalı vermək üçün ayaqlarını yerə vururlar. İnəkləri pilləkənlə yuxarı qalxmağa məcbur etmək olar, lakin onları aşağı düşməyə məcbur etmək qeyri-mümkündür.
Dəniz sakinləri və su canlıları
2005-ci ildə dünyada köpəkbalığının insana 58 hücum faktı qeydə alınıb. Müqayisə üçün bildirək ki, insanlar hər il 70 milyon köpəkbalığı öldürür. Ümumilikdə, 1580-ci ildən bəri cəmi 2500 hücum hadisəsi qeydə alınıb. Batilixnops adlı balıq hər gözündə iki göz almasına malikdir, buna görə də ona "dördgözlü balıq" deyilir. Mavi balinanın dilinin çəkisi 4 tona qədərdir – bu, böyük bir filin çəkisi qədərdir! Balinalar nəfəslərini 2 saata qədər saxlaya bilirlər.
Delfinlər daha yaxşı sürüşmə qabiliyyəti üçün dərinin üst qatını hər iki saatdan bir yeniləyirlər. İti riflərin arasında ov edərkən onlar burunlarına dəniz süngəri parçaları yapışdırırlar; bu, onlar üçün bağban əlcəyi rolunu oynayır. Böyük dəniz tısbağaları delfinlərin dilini anlayırlar. Hind okeanındakı adalarda yumurta qoymağa hazırlaşan tısbağalar delfinlərin sahilin təhlükəsiz olması barədə xüsusi səs siqnalını gözləyirlər.
Zirehli heyvan (bronenosets) sümük zirehi səbəbindən suda batır, buna görə də o, nəfəsini 6 dəqiqəyə qədər saxlayaraq suyun dibi ilə addımlayır. İnsan və siçanlardan başqa, cüzam xəstəliyinə tutulan yeganə canlı doqquzqurşaqlı zirehlidir. Timsahlar dillərini çölə çıxara bilmirlər.
Quşlar və uçan canlılar
Bəzi albatroslar Yer kürəsi ətrafına iki aydan az müddətə dövrə vurur və qanad çalmadan altı gün süzə bilirlər. Köçəri quşların uçuş vaxtı yalnız hava şəraiti ilə müəyyən edilir; küləyin istiqaməti və gücü temperaturdan daha vacibdir. Bildiyimiz bülbüllərin yalnız erkəkləri oxuyur – onlar bu yolla yaxınlıqda səssizcə oturan dişi bülbülə sədaqət və sevgilərini bildirirlər.
Kiçik sərçənin orta çəkisi 30 qramdır, lakin bədən temperaturu 44 dərəcə, ürək döyüntüsü isə dəqiqədə 860-a çatır. Ördəklərin vaqqıltısı əks-səda vermir və bunun səbəbi hələ də məlum deyil.
Həşəratlar və digər kiçik canlılar
Barama qurdunun on ədəd açılmış baraması Everestin zirvəsinə qədər çata bilər. Bir kimononun hazırlanmasına 2000-ə qədər barama sərf olunur. Bir birə kosmik gəmidən 15 dəfə daha böyük təcil ilə tullanır. Braziliyada yaşayan bəzi kəpənəklər güclü ətir saçdıqları üçün insanlar onları otağın havasını təravətləndirmək üçün evdə saxlayırlar. Afrika və Amerikada rast gəlinən "döyüşçü qarışqalar" qarşılarına çıxan hər şeyi məhv edirlər, hətta aslanlar belə onlardan qaçır.
İlbizlərin dişləri dilinin üzərində yerləşir və onlar qidanı bununla üyüdürlər. İlbizlər 3 ilə qədər yata bilirlər. Ən uzun qurd olan "lineus"un uzunluğu 60 metrə çatır və Avropa sahillərində yaşayır. Əqrəblər 2 il, gənələr isə 10 ilə qədər heç nə yemədən qala bilərlər.
Yırtıcılar və digər maraqlı faktlar
Həmişə qaniçən hesab olunan canavar əslində o qədər də yırtıcı deyil; o, qurbağa, həşərat, giləmeyvə və hətta mamırla da qidalanmağı bacarır. Gepard ov zamanı o qədər çox enerji sərf edir ki, əgər antilopu 30 saniyə ərzində tutmasa, bədəni həddindən artıq qızdığı üçün dayanmalı olur. Afrikadakı ovların dörddə biri kaftarlara (hiena) məxsusdur. Afrika kirpiləri nağara səsinə maraq göstərirlər, hətta onları musiqi sədaları altında rəqs etməyə də öyrədirlər.
Xameleonun dili öz bədənindən iki dəfə uzundur. Dünyanın ən böyük zəhərli ilanı olan Kral kobrasının əsas qidası digər ilanlardır. Zəhərli ilanları məhv etdiyi üçün o, bir çox bölgələrdə müsbət qarşılanır. Dəniz donuzu (morskaya svinka) isə nə donuzla, nə də dənizlə əlaqəlidir; o, Cənubi Amerikadan gətirilmiş bir gəmiricidir.