#İran siyasəti

Tehran Universitetinin dosenti Sitarə Sədiqi ABŞ və İranın altı aylıq müharibədən sonra siyasətlərində dəyişikliklər etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İran Vaşinqtonun yalnız güc nümayişinə cavab verdiyini düşünür və əsas diqqətini suverenliyinin və vətəndaşlarının qorunmasına yönəldib. Sədiqi ABŞ-ın isə iqtisadi təzyiq siyasətinə keçdiyini deyib. O, İran üçün müharibənin mövcudluq məsələsi, ABŞ üçün isə seçim xarakteri daşıdığını vurğulayıb. Sədiqinin fikrincə, hər iki ölkə münaqişənin onlar üçün ağır iqtisadi və siyasi nəticələr yaratdığını anlayır. O, ABŞ-ın yaxın zamanda siyasətini dəyişəcəyini gözləmir və Vaşinqtonun hərbi imkanları olduğu halda təzyiq siyasətini davam etdirə biləcəyini düşünür. Sədiqi İranın Hörmüz boğazına nəzarət iddiasından geri çəkilməsinin də az ehtimal olunduğunu bildirib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Müctəba Xamenei ilə yeddi saatlıq görüş keçirdiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, Ali rəhbər görüş zamanı milli birliyin və həmrəyliyin qorunmasının vacibliyini vurğulayıb. Görüşdə insanların yaşayış vəziyyətinə diqqət yetirilməsinin əsas məsələlərdən biri olduğu bildirilib. Görüş ötən ay Pezeşkianın prezidentliyinin üçüncü ilinin başlanğıcı ərəfəsində baş tutub. İran dövlət mediası görüş barədə məlumat yayıb. Tərəflərin ölkənin daxili və xarici vəziyyətini müzakirə etdiyi qeyd olunub. Açıqlama İranın iqtisadi və regional çətinliklərlə üzləşdiyi bir vaxtda verilib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian vətəndaşları möhkəm olmağa çağırıb. O bildirib ki, İran haqsızlıq qarşısında geri çəkilməməlidir. Prezident eyni zamanda dövlətin öz vətəndaşlarına qarşı ədalətsizlik etməməsinin vacibliyini vurğulayıb. Pezeşkian İranın "özünəməxsus müqavimət modeli" yaratdığını söyləyib. O, çıxışında "düşmən" ifadəsini işlədib, lakin konkret tərəfin adını çəkməyib. İran rəsmisinin bəyanatı regiondakı gərginlik fonunda səsləndirilib.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ali rəhbərlə əlaqələrin artdığını bildirib. O, bütün qərarların ali rəhbərin göstərişləri əsasında təşkil edildiyini deyib. Pezeşkian İran xalqının ali rəhbərin dəstəyinə ehtiyac duyduğunu qeyd edib. Prezident ölkənin yoluna güclə davam edəcəyini bildirib. Açıqlama İranın siyasi rəhbərliyi arasında koordinasiyanın vurğulanması kimi qiymətləndirilir. İran hazırda regional və beynəlxalq gərginliklərlə üzləşir.

İranın sabiq Prezidenti Mahmud Əhmədinejad mərhum ali dini rəhbər Ayətullah Əli Xameneinin dəfn mərasimində iştirak edib. Məlumata görə, Əhmədinejad uzun illər Xameneiyə sadiqliyi ilə tanınıb. O, siyasi fəaliyyətindən əvvəl İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunda xidmət edib. Tələbəlik illərində isə 1979-cu il İslam İnqilabından sonra yaranmış mühafizəkar tələbə hərəkatında fəaliyyət göstərib. Sonradan İranın siyasi həyatında mühüm fiqurlardan birinə çevrilib. Dəfn mərasimində ölkənin müxtəlif dövlət və ictimai xadimləri də iştirak ediblər. Hadisə ölkə daxilində və beynəlxalq aləmdə diqqətlə izlənilir. Mərasimlə bağlı yeni məlumatların açıqlanacağı gözlənilir.

ABŞ-nin tanınmış jurnalisti və siyasi şərhçisi Taker Karlson son illərdə ABŞ Prezidenti Donald Tramp ilə eyni siyasi xəttdə görünməsinə baxmayaraq, xüsusilə İran, İsrail və ABŞ-nin xarici müdaxilələri ilə bağlı məsələlərdə Ağ Ev rəhbərindən getdikcə uzaqlaşan mövqe nümayiş etdirir. Uzun müddət ABŞ-də mühafizəkar-populist “MAGA” hərəkatının ən nüfuzlu media simalarından biri hesab edilən Karlson əvvəllər “Amerika öncə” siyasətinin fəal müdafiəçilərindən olub. O, immiqrasiya, qloballaşma və liberal siyasi dairələrə qarşı sərt çıxışları ilə tanınıb.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Tehranın Livandakı Hizbullah hərəkatına dəstəyinin davam etdiriləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Pakistanın vasitəçilik etdiyi danışıqlar zamanı İran mümkün razılaşmaların Livanda atəşkəsin təmin olunması ilə əlaqələndirilməsini tələb edib. Tehran bu mövqenin gələcək mərhələlərdə də gündəmdə qalacağını vurğulayır.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib ki, Tehran və Vaşinqton hazırda mümkün anlaşma memorandumunun yekunlaşdırılması üzərində işləyirlər. Onun sözlərinə görə, son bir həftə ərzində tərəflərin mövqeləri bir-birinə yaxınlaşıb və danışıqlarda müəyyən irəliləyiş hiss olunur. Bəqai vurğulayıb ki, bəzi fikir ayrılıqları hələ də qalsa da, tərəflər çərçivə razılaşması üzərində işləməyə davam edir və yaxın günlər prosesin gələcək taleyi baxımından həlledici ola bilər.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib ki, Tehran hazırkı mərhələdə diqqəti nüvə proqramına deyil, regional münaqişələrin və xüsusilə Livandakı hərbi vəziyyətin dayandırılmasına yönəldib. Onun sözlərinə görə, nüvə proqramının detalları bu mərhələdə müzakirə olunmayacaq və məsələnin yenidən gündəmə gəlməsi gələcək diplomatik proseslərin gedişindən asılı olacaq. Bu açıqlama İranın hazırkı diplomatik prioritetlərində dəyişiklik siqnalı kimi qiymətləndirilir.

ABŞ-ın İsraildəki səfiri Mayk Həkəbi ifrat sağçı milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvirin insan haqları fəallarının əlləri bağlı, alçaldılmış və pis rəftara məruz qaldığını göstərən videoları paylaşmasına görə sərt tənqid edib. Həkəbi Ben-Qvirin bu hərəkətini “öz ölkəsinin ləyaqətinə xəyanət” adlandırıb. Eyni zamanda ABŞ səfiri Qəzzaya doğru hərəkət edən flotiliyanı “axmaq şou” kimi qiymətləndirib. Həmin görüntülər beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən ciddi etirazlara səbəb olub.

ABŞ-da fəaliyyət göstərən İran İnsan Haqları Aktivistləri Xəbər Agentliyi (HRANA) İrandakı iqtisadi böhran fonunda başlayan kütləvi aksiyalarda insan itkisinin kəskin artdığını açıqlayıb. Agentliyin son hesabatına görə, ölkənin bir çox bölgəsində baş verən hadisələr nəticəsində həyatını itirənlərin sayı 4 min 29 nəfərə yüksəlib. Həlak olanlar arasında 180 təhlükəsizlik əməkdaşının da olduğu bildirilir.