Son günlərdə Azərbaycanın sosial şəbəkə məkanında “Səudiyyə Ərəbistanında heç bir universitet yoxdur” iddiası ciddi müzakirələrə və haqlı təəccübə səbəb olub. İnformasiya əsrində yaşamağımıza rəğmən, bu cür iddiaların irəli sürülməsi qlobal təhsil reytinqlərindən və makroiqtisadi reallıqlardan tamamilə uzaq olmaqdan xəbər verir.
Həqiqət isə tamamilə fərqlidir: Səudiyyə Ərəbistanı bu gün nəinki universitetlərə sahibdir, hətta neft gəlirlərini elmə və yüksək texnologiyalara yatıraraq, Yaxın Şərqin ən qabaqcıl, qlobal miqyasda isə milyardlarla dollar büdcəsi olan dünya şöhrətli elmi-tədqiqat mərkəzlərini qurub. Həmin universitetlərin beynəlxalq reytinqləri (QS World University Rankings, Times Higher Education) bir çox Avropa və postsovet məkanı universitetlərini xeyli geridə qoyur.
İddialara cavab olaraq, Səudiyyə Ərəbistanının dünya səviyyəli ən böyük universitetlərini, onların yaranma tarixlərini və elmi çəkilərini təqdim edirik:
Kral Abdulla Elm və Texnologiya Universiteti (KAUST)
King Abdullah University of Science and Technology
Səudiyyə Ərəbistanının elmi vizit kartı sayılan bu universitet, ərəb dünyasının “MIT”si (Massaçusets Texnologiya İnstitutu) hesab olunur.Universitet 2009-cu ildə rəsmi fəaliyyətə başlayıb. Qırmızı dəniz sahilində, Tuval şəhərində yerləşir.
KAUST təkcə tələbə yetişdirmir, bura qlobal miqyaslı beynəlxalq elmi-tədqiqat institutudur. Universitetin rəsmi investisiya fondu (endowment) 20 milyard dollardan çoxdur ki, bu da onu dünyanın ən zəngin akademik qurumlarından birinə çevirir. Universitet tamamilə ingilis dilində təhsil verir, qadın və kişilərin birgə oxuduğu (mühafizəkar qaydalardan uzaq) beynəlxalq kampusa sahibdir.
Universitetə yalnız magistr və doktorantura (PhD) pillələri üzrə dünyanın ən istedadlı gənc alimləri seçilir. Bura dünyanın hər yerindən, o cümlədən ABŞ, Avropa, Çin və postsovet ölkələrindən gələn beyin axınının mərkəzidir. Universitetin professor-müəllim heyəti Nobel mükafatı laureatları ilə sıx əməkdaşlıq edən qlobal alimlərdən ibarətdir. Kompüter elmləri, süni intellekt, bio-mühəndislik və günəş enerjisi sahəsində dünyada liderlərdəndir.
Kral Səud Universiteti (KSU)
King Saud University
Krallığın ən köklü və tarixi akademik müəssisələrindən biridir. Universitet 1957-ci ildə paytaxt Ər-Riyadda təsis edilib. Səudiyyə Ərəbistanının ilk rəsmi universitetidir. QS qlobal reytinqində mütəmadi olaraq dünyanın ilk 200 universiteti sırasına daxil olur. Universitetin nəzdində nəhəng tibb mərkəzləri, nanotexnologiya institutları fəaliyyət göstərir. Təhsil tamamilə pulsuzdur və tələbələrə yüksək təqaüdlər verilir. Səudiyyə Ərəbistanının elmi, siyasi və biznes elitasının böyük hissəsi bu universitetin məzunudur. Krallığın rəsmi rəhbərləri, nazirlər, həmçinin Səudiyyə Ərəbistanının hazırkı Vəliəhdi Məhəmməd bin Salman (Hüquq fakültəsi məzunu) və dünyaca məşhur milyarder investor, şahzadə Əl-Valid bin Talal bu universitetin yetirmələridir.
Kral Fəhd Neft və Faydalı Qazıntılar Universiteti (KFUPM)
King Fahd University of Petroleum and Minerals
Mühəndislik, geologiya, neft-kimya və energetika sahəsində dünyanın ən nüfuzlu bir neçə ali məktəbindən biridir. Universitet 1963-cü ildə Dahran şəhərində qurulub.
Bu universitet qlobal energetika nəhəngi olan Saudi Aramco şirkətinin əsas beyin mərkəzi və kadr bazası rolunu oynayır. KFUPM mühəndislik fənləri və patent sayına görə ABŞ-ın ən güclü texniki universitetləri ilə rəqabət aparır. ABŞ Patent Ofisindən (USPTO) ən çox patent alan ilk 10 qlobal universitet sırasındadır.
Qlobal neft sənayesini idarə edən mühəndislər, o cümlədən “Saudi Aramco” şirkətinin rəhbər heyəti, energetika nazirləri (məsələn, Əbdüləziz bin Salman) və beynəlxalq neft-kimya korporasiyalarının (SABIC) aparıcı alimləri məhz bu mühəndislik məktəbinin məzunlarıdır.
Kral Əbdüləziz Universiteti (KAU)
King Abdulaziz University
Ciddə şəhərində yerləşən bu universitet təkcə ərəb dünyasında deyil, bütövlükdə Yaxın Şərq regionunda elmi sitat gətirilməsinə görə ən öncül yerlərdən birini tutur. Universitet 1967-ci ildə özəl universitet kimi fəaliyyətə başlayıb, 1974-cü ildə dövlət statusu alıb. “Times Higher Education” və “QS” reytinqlərinə görə, bir çox sahələrdə regionun 1 nömrəli universiteti seçilib. Okeanoqrafiya, dəniz elmləri, biotexnologiya və superkompüter mərkəzləri ilə məşhurdur. Universitetin rəsmi fəaliyyətində həm qadın, həm kişi bölmələri mövcuddur və elmi araşdırmalara milyardlarla rial qrant ayrılır.
Şahzadə Nura bint Əbdürrəhman Universiteti (PNU)
Princess Nourah bint Abdulrahman University
Səudiyyə Ərəbistanının qadınların təhsilinə verdiyi önəmin ən bariz qlobal sübutu. Universitet 1970-ci ildə müxtəlif kolleclərin birləşməsi ilə təməli qoyulub, 2008-ci ildə dünyanın ən böyük sırf qadın universiteti kimi yenidən təşkil edilib. Kampusun sahəsi o qədər nəhəngdir ki, tələbələrin və müəllimlərin hərəkəti üçün kampusdaxili xüsusi avtomatlaşdırılmış vaqonlar/qatarlar (monorels şəbəkəsi) fəaliyyət göstərir. Universitet eyni vaxtda 60.000-dən çox qadın tələbəni qəbul edə biləcək rəqəmsal infrastruktura, müasir tibb, nanotexnologiya və dillər institutuna sahibdir.
Sosial şəbəkələrdə tirajlanan iddia heç bir elmi, statistik və faktiki əsasa daxil deyil. Göründüyü kimi, Səudiyyə Ərəbistanı mühəndislik, süni intellekt, tibb və tətbiqi elmlər sahəsində milyardlarla dollar büdcəsi olan nəhəng universitetlər şəbəkəsinə malikdir. Bu universitetlərin diplomları ABŞ və Avropanın ən böyük akademik qurumları tərəfindən birbaşa tanınır və müştərək elmi layihələr icra olunur.
Bir ölkənin mədəni və ya siyasi modelini bəyənməmək olar, lakin subyektiv fikirləri yayarkən mövcud olan rəsmi və qlobal elmi faktları inkar etmək intellektual fəaliyyətə sığmır.