BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə

8 aprel 1904-cü ildə Böyük Britaniya və Fransa arasında imzalanan "Entente Cordiale" (Səmimi Razılaşma) sazişi Avropanın diplomatik xəritəsini dəyişdirərək Birinci Dünya Müharibəsinə gedən yolda ən mühüm addımlardan biri oldu.

Bu saziş əsasən iki ölkə arasında Şimali Afrikadakı uzunmüddətli müstəmləkə mübahisələrini həll etmək məqsədi daşıyırdı. Rəsmi olaraq "Misir və Mərakeşə dair Bəyannamə" adlanan sənəd, əslində iki böyük Avropa gücü arasında bir dostluq elanı idi.

Fransa Misirdəki Britaniya hakimiyyətinə qarşı çıxmayacağına söz verdi.

Britaniya Fransanın Mərakeşdə asayişi qorumaq, iqtisadi və hərbi islahatlar həyata keçirmək hüququnu tanıdı.

Hər iki tərəf Misir və Mərakeşlə bağlı bəndlərin icrası üçün bir-birinə diplomatik dəstək verəcəklərini bəyan etdilər.

Lakin bu saziş ilkin mərhələdə tərəflərdən bir-birinə hərbi dəstək verməyi tələb etmirdi, bu hərbi ittifaq formatı daha sonra formalaşdı.

Sazişin arxasında dayanan ən böyük motivasiya Almaniya təhlükəsi idi. 1870-71-ci illər Fransa-Prussiya müharibəsindən sonra güclənən Almaniya dünyanın ən qüdrətli quru ordusuna sahib idi. Britaniya isə Almaniyanın yeni dəniz proqramından və dənizlərdəki Britaniya hegemonluğuna meydan oxumasından narahat idi.

Almaniya bu ittifaqı sınağa çəkmək üçün 1905-ci ildə İmperator II Vilhelmi Mərakeşə göndərdi və sultanı dəstəklədiyini bildirdi. Bu, Birinci Mərakeş Böhranı kimi tarixə düşdü. Almaniyanın bu cəhdi uğursuz oldu, çünki Britaniya Fransanın yanında yer aldı.

Müharibəyə doğru: Blokların formalaşması

1911-ci ildə baş verən İkinci Mərakeş Böhranından sonra Britaniya və Fransa arasındakı "səmimi dostluq" qeyri-rəsmi hərbi ittifaqa çevrildi. Sonradan Rusiyanın da bu tərəfdaşlığa qoşulması ilə Antanta bloku tamamlandı.

Bir tərəfdə Fransa, Britaniya və Rusiya, digər tərəfdə getdikcə təcrid olunan Almaniya, Avstriya-Macarıstan və İtaliya var idi.

Bu gərgin qütbləşmə cəmi iki il sonra – 1914-cü ildə Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması ilə nəticələndi.