BAKI,VOA
Tarix bu gün bəşəriyyəti sarsıdan ən qanlı soyqırımların başlanmasına, qlobal idman ənənələrinin dirçəldilməsinə və böyük müharibələrin alovlanmasına şahidlik edib. 6 aprel – Afrika qitəsində təxminən bir milyon insanın vəhşicəsinə qətlə yetirildiyi dəhşətli Ruanda soyqırımının rəsmən başladığı (1994) qara bir gündür. Qlobal mədəniyyət və idman səhnəsində isə bu gün qədim ənənələrin bərpası sayılan ilk müasir Olimpiya oyunlarının Yunanıstanın paytaxtı Afinada rəsmən açıldığı (1896) və qardaş Türkiyə Respublikasında milli informasiya siyasətini idarə edən "Anadolu Agentliyi"nin qurulduğu (1920) tarixi təqvimdir. Böyük müharibələrin mərkəzində 6 aprel həm də Amerika Birləşmiş Ştatlarının Birinci Dünya Müharibəsinə rəsmən qoşulduğu (1917) və Nasist Almaniyasının Yuqoslaviya və Yunanıstana kütləvi hücuma keçdiyi (1941) gündür. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə bu təqvim, müzəffər ordumuzun qələbəsi ilə bitən şanlı Aprel döyüşlərinin ardınca cəbhədə tam atəşkəsin təmin edildiyi (2016) qürurverici bir gündür. Şotlandiyanın müstəqillik bəyannaməsindən Slovakiyada həlledici prezident seçkilərinə qədər – www.voa.az 6 aprelin ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.
Taps döyüşü: Qədim Romada vətəndaş müharibəsi çərçivəsində Yuli Sezar öz rəqiblərini Şimali Afrikadakı Taps döyüşündə ağır məğlubiyyətə uğratdı (E.ə. 46).
Şotlandiyanın müstəqillik bəyannaməsi: Şotlandiya zadəganları Roma Papasına rəsmi "Arbroat Bəyannaməsi" (Declaration of Arbroath) göndərərək ölkənin İngiltərədən tam müstəqilliyini elan etdilər (1320).
İstanbulun mühasirəsinin güclənməsi: Osmanlı imperatoru Fateh Sultan Mehmedin ordusu Konstantinopol (İstanbul) divarlarına qarşı kütləvi top atəşlərinə rəsmən başladı (1453).
Keyptaun şəhərinin yaradılması: Cənubi Afrikada holland dənizçisi Yan van Ribek "Hollandiya Şərqi Hindistan Şirkəti" adından qitənin ən mühüm limanlarından olan Keyptaun şəhərinin əsasını qoydu (1652).
Nyu Yorkda qul üsyanı: Amerika qitəsində İngiltərə müstəmləkəsi olan Nyu-York şəhərində Afrika mənşəli qullar tərəfindən qanlı üsyan başladıldı (1712).
Böyük Fransa inqilabında ictimai xilasetmə: Fransa Respublikasında inqilabi terror dövrünü idarə edəcək qüdrətli və amansız İctimai Xilasetmə Komitəsi rəsmən təsis edildi (1793).
Napoleonun mütləq istefası: Fransa imperatoru Napoleon Bonapart müttəfiq ordularının Parisə daxil olmasından sonra Fontenblo sarayında taxt-tacdan rəsmən və qeyd-şərtsiz imtina etdi (1814).
Mormon kilsəsinin yaradılması: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York ştatında Cozef Smit tərəfindən xristianlığın ən böyük yeni cərəyanlarından biri olan Mormon kilsəsi ("İsa Məsih Kilsəsi") rəsmən quruldu (1830).
Rusiya çarına sui qəsd cəhdi: Rusiya imperatoru II Aleksandra Sankt-Peterburq şəhərində yay gəzintisi zamanı inqilabçı Dmitri Karakozov tərəfindən uğursuz sui-qəsd edildi (1866).
Yaponiya imperatorunun andiçməsi: Yaponiya imperatoru Meydzi ölkənin qapılarını qərbə açan və modernləşmənin (Meydzi islahatları) əsasını qoyan tarixi "Beş maddəlik and"ı (Charter Oath) qəbul etdi (1868).
Müasir Olimpiya oyunlarının başlanması: Yunanıstanın paytaxtı Afinada qədim ənənələrin bərpası olaraq ilk müasir Olimpiya oyunlarının rəsmi açılış mərasimi keçirildi (1896).
Şimal Qütbünün kəşfi iddiası: Amerikalı kəşfiyyatçılar Robert Piri və Metyu Henson bəşəriyyət tarixində ilk dəfə olaraq Şimal Qütbünə çatdıqlarını dünyaya elan etdilər (1909).
Amerika Birləşmiş Ştatlarının müharibəyə girməsi: Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi prezident Vudro Vilsonun tələbi ilə Almaniya imperiyasına rəsmən müharibə elan etdi və ölkə Birinci Dünya Müharibəsinə qatıldı (1917).
Bavariya Sovet Respublikasının elanı: Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Almaniyada yaranan xaos fonunda Münxen şəhərində qısamüddətli Bavariya Sovet Respublikası rəsmən elan olundu (1919).
Anadolu Agentliyinin qurulması: Türkiyə Respublikasının Qurtuluş Savaşı dövründə Mustafa Kamal Paşanın (Atatürk) təlimatı ilə milli mübarizənin səsini dünyaya duyurmaq üçün "Anadolu Agentliyi" (Anadolu Ajansı) təsis edildi (1920).
Uzaq Şərq Respublikasının yaradılması: Rusiya Vətəndaş Müharibəsi zamanı Sibir və Sakit okean sahillərində Sovet Rusiyasının dəstəyi ilə bufer dövlət olan Uzaq Şərq Respublikası rəsmən quruldu (1920).
Sovet İttifaqında Lenin ordeni: Sovet İttifaqı rəhbərliyi dövlət və cəmiyyət qarşısında xüsusi xidmətlərə görə ən yüksək mükafat olan "Lenin ordeni"nin təsis edilməsi barədə rəsmi qərar qəbul etdi (1930).
Nasist Almaniyasının Yuqoslaviyaya hücumu: İkinci Dünya Müharibəsinin gedişində Nasist Almaniyasının hərbi hava qüvvələri (Luftwaffe) heç bir xəbərdarlıq etmədən Yuqoslaviyanın paytaxtı Belqradı kütləvi şəkildə bombalamağa başladı (1941).
Almaniya ordusunun Yunanıstana müdaxiləsi: "Mərita əməliyyatı" çərçivəsində Almaniya qüvvələri İtaliyaya kömək etmək məqsədilə eyni gündə Yunanıstan sərhədlərini pozaraq kütləvi hücuma keçdi (1941).
Sarayevonun azad edilməsi: İkinci Dünya Müharibəsinin sonlarında Yuqoslaviya partizan qüvvələri Nasist Almaniyası ordusunu məğlub edərək Bosniyanın mərkəzi Sarayevo şəhərini rəsmən azad etdilər (1945).
Kosmosda ilk rabitə peyki: Amerika Birləşmiş Ştatları bəşəriyyətin ilk kommersiya telekommunikasiya peyki olan "Early Bird" (Intelsat I) aparatını fəzaya müvəffəqiyyətlə buraxdı (1965).
Pioneer on bir kosmik aparatının missiyası: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Milli Aviasiya və Kosmos İdarəsi (NASA) tərəfindən buraxılan "Pioneer 11" zondu Yupiter və Saturn planetlərini öyrənmək üçün kosmik fəzaya daxil oldu (1973).
Cənubi Afrikada edam qərarı: Cənubi Afrika Respublikasında irqçi aparteid rejiminə qarşı mübarizə aparan Afrika Milli Konqresinin fəalı Solomon Mahlanqu beynəlxalq etirazlara baxmayaraq rəsmən edam edildi (1979).
Avropa İqtisadi Birliyinin Bosniya qərarı: Avropa İqtisadi Birliyi (indiki Avropa İttifaqı) on minlərlə insanın ölümünə səbəb olan müharibə ərəfəsində Bosniya və Herseqovinanın müstəqilliyini rəsmən tanıdı (1992).
Ruanda soyqırımının başlanması: Ruanda və Burundi prezidentlərini daşıyan təyyarənin paytaxt Kiqali yaxınlığında vurulmasından dərhal sonra, 800 mindən çox tutsinin vəhşicəsinə öldürüldüyü Ruanda soyqırımı rəsmən başladı (1994).
Pakistanın nüvə sınaqları silsiləsi: Pakistan İslam Respublikası qonşusu Hindistanın nüvə proqramına cavab olaraq yeni və orta mənzilli ballistik raketlərin (Ghauri) sınağını uğurla həyata keçirdiyini elan etdi (1998).
Litva prezidentinin impiçmenti: Litva parlamenti (Seym) ölkə prezidenti Rolandas Paksası konstitusiyanı kobud şəkildə pozmaqda və vəzifə səlahiyyətlərini aşmaqda günahkar bilərək rəsmən vəzifədən kənarlaşdırdı (2004).
İraqda yeni rəhbərliyin seçilməsi: İraq parlamenti ölkədə sülhü təmin etmək üçün Kürdüstan Vətənpərvərlər İttifaqının lideri Cəlal Təlabanini İraqın yeni və rəsmi prezidenti olaraq seçdi (2005).
Boliviya prezidentinə etirazlar: Boliviyada kütləvi inflyasiya və yoxsulluğa qarşı həmkarlar ittifaqları tərəfindən ölkəboyu rəsmi tətil və nümayişlər təşkil edildi (2005).
İtaliyanın L'Akula şəhərində dəhşətli zəlzələ: İtaliyanın mərkəzində yerləşən L'Akula (L'Aquila) şəhərində gecəyarısı 6.3 bal gücündə baş verən zəlzələ şəhəri xarabalığa çevirdi, 308 nəfər həlak oldu (2009).
Qırğızıstanda hökumətə qarşı inqilabın ayaq səsləri: Qırğızıstan Respublikasında prezident Qurmanbek Bakıyevin avtoritar idarəçiliyinə qarşı Talas şəhərində başlayan nümayişlər rəsmən ikinci inqilabın (İkinci Qırğız İnqilabı) qığılcımı oldu (2010).
Aprel döyüşlərində tam atəşkəs: Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin sarsıdıcı əks-hücumlarından və mühüm strateji yüksəkliklərin (Lələtəpə, Suqovuşan ətrafı) işğaldan azad edilməsindən sonra Ermənistanın yalvarışları ilə cəbhədə rəsmi atəşkəs elan olundu (2016).
Suriyanın Şayrat bazasına Amerika zərbəsi: Amerika Birləşmiş Ştatları hərbi dəniz qüvvələri dinc əhaliyə qarşı kimyəvi silah tətbiqinə cavab olaraq Suriya ordusuna məxsus Şayrat aviabazasına kütləvi "Tomahawk" qanadlı raketləri zərbəsi endirdi (2017).
Slovakiyada prezident seçkilərinin nəticəsi: Slovakiya Respublikasında keçirilən gərgin prezident seçkilərinin ikinci turunda Peter Pelleqrini rəqibini məğlub edərək ölkənin yeni prezidenti seçildiyini rəsmən təsdiqlədi (2024).
Ekvadorda diplomatik əlaqələrin kəsilməsi böhranı: Ekvador polisinin Kito şəhərindəki Meksika səfirliyinə misilsiz hərbi basqınından sonra Meksika dövləti Ekvadorla bütün diplomatik əlaqələri rəsmən kəsdiyini dünyaya elan etdi (2024).
Qəzzada hərbi qüvvələrin yenidən qruplaşması: İsrail hərbi komandanlığı Qəzza zolağının cənubundakı Xan Yunis şəhərində həftələrdir davam edən qanlı əməliyyatlardan sonra qüvvələrini qismən geri çəkmək və yenidən qruplaşmaq barədə qərar verdi (2024).
Rusiyada Orsk su bəndinin fəsadlarının dərinləşməsi: Rusiya Federasiyasının Orenburq vilayətində Orsk şəhərini qoruyan su bəndinin uçmasından sonra daşqınların miqyası fəlakətli həddə çatdı və fövqəladə xilasetmə işləri genişləndirildi (2024).
Türkiyədə yerli seçki mandat böhranının həlli: Türkiyə Respublikası Ali Seçki Qurumu (YSK) Van böyükşəhər bələdiyyəsi başqanlığı seçkilərində yaranmış hüquqi mandat böhranını xalqın səs çoxluğunu toplayan namizədin xeyrinə rəsmən həll etdi (2024).
Böyük Britaniyada rekord miqrant axını xəbərdarlığı: Böyük Britaniya hökuməti La-Manş boğazından qeyri-qanuni miqrantların axınının yeni tarixi rekorda çatdığını və sərhəd qüvvələrinin gücləndirildiyini rəsmən bəyan etdi (2024).
Madaqaskarda kütləvi su qıtlığı bəyannaməsi: Madaqaskar adasının cənubunda ardıcıl dördüncü il davam edən dağıdıcı quraqlığa görə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı rəsmən "qlobal iqlim dəyişikliyi aclığı" təhlükəsini elan etdi (2024).
Avropa İttifaqının rəqəmsal viza qərarı: Avropa İttifaqı Şurası xarici vətəndaşların Şengen zonasına girişini asanlaşdıracaq və sərhəd nəzarətini müasirləşdirəcək tam elektron viza sisteminin tətbiqini rəsmən təsdiqlədi (2024).
Azərbaycanın müasir tarixi (rəsmi hadisələr)
Aprel zəfərinin beynəlxalq platformalarda səsləndirilməsi: Azərbaycan Respublikasının diplomatik nümayəndəlikləri tərəfindən 2016-cı ilin şanlı Aprel döyüşlərində əldə edilmiş hərbi qələbənin və şəhidlərimizin qəhrəmanlığının beynəlxalq tribunalarda, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatında rəsmi xatırlanması baş tutdu (2024).
İqlim dəyişikliyi üzrə yaşıl iqtisadiyyat tədbirləri: Bakı şəhərində keçiriləcək qlobal iqlim konfransı (COP29) ərəfəsində Azərbaycan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi xarici tərəfdaşlarla sənaye tullantılarının azaldılması üzrə yeni dövlət proqramını rəsmiləşdirdi (2024).
Qarabağda rəqəmsal gömrük məntəqələrinin planlaşdırılması: Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi işğaldan azad edilmiş Zəngəzur dəhlizi istiqamətində Asiya və Avropanı birləşdirən ən müasir "ağıllı gömrük" keçid məntəqələrinin inşasına başlanmasını rəsmən təsdiqlədi (2025).
Avropa İttifaqı ilə tranzit əməkdaşlığı sazişi: Bakıda Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi Avropa İttifaqı nümayəndə heyəti ilə Orta Dəhliz boyu yükdaşımaların elektron izlənməsini təmin edən birgə fəaliyyət sənədini imzaladı (2025).
Dövlət səfəri: Prezident İlham Əliyev Gürcüstana dövlət səfərinə gedib (2026)