Dekolonizasiya anlayışının yalnız Qərb mərkəzli nəzəri çərçivələr daxilində deyil, qeyri-Qərb cəmiyyətlərinin tarixi təcrübəsi və yerli müqavimət nümunələri əsasında yenidən qiymətləndirilməsi çağırışları artır. Müasir sosial elmlərdə dekolonizasiya anlayışı əsasən İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə Avropadakı siyasi dəyişikliklər və London, Paris, Amsterdam kimi mərkəzlərdə formalaşan nəzəri məktəblər üzərindən izah edilir.