Qətər Silahlı Qüvvələri Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) və İran arasında artan hərbi gərginlik fonunda müharibəyə hazırlaşır. Bu barədə İsrailin "KAN" telekanalı məlumat yayıb. Kanal Qətərin regional müharibə ssenarisinə hazırlaşdığını və xəbərdarlıq sistemlərinin sınaqdan keçirilməsini başa çatdırdığını bildirib.

Suriya və Livanın "İbrahim sazişləri"nə (Abraham Accords) qoşulması sualı yaxın vaxtlara qədər real ehtimaldan daha çox siyasi fantastika kimi görünürdü. Lakin bu gün Şərqi Aralıq dənizi regionunda (Məşriq) baş verən sürətli dəyişikliklər fonunda bu məsələ ciddi şəkildə müzakirə olunmağa başlayıb. Dəməşq və Beyrutda sabitlik hələ uzaq görünsə də, onları əhatə edən regional mühit köklü şəkildə dəyişib. Bu, əvvəllər qeyri-mümkün sayılan ssenarilərə qapı açır və hər iki ölkəni davamlı münaqişə ilə alyansların yenidən qurulması arasında seçim qarşısında qoyur.

Hazırkı mərhələ bir çox ölkələr, o cümlədən ərəb dövlətləri üçün dünya siyasətində həlledici dönüş nöqtəsidir. Beynəlxalq sistemin strukturunda baş verən sürətli dəyişikliklər, çoxtərəfli institutların legitimliyinin aşınması, millətçilik və proteksionizm meyllərinin artması bir dövrün bitdiyini və cizgiləri hələ tam bəlli olmayan yeni bir dövrün başladığını göstərir.

Bu tarix Ərəbistan yarımadasında dövlətlərin yaranması prosesində fundamental dönüş nöqtəsidir. Uzun müddət pərakəndəliyin hökm sürdüyü bir mühitdə siyasi mərkəzləşmənin ilk əlamətləri məhz bu dövrdə təzahür etdi. Müasir dövrdə bu bayram Krallığın müxtəlif şəhərlərində mədəniyyət tədbirləri, hərbi paradlar və musiqi proqramları ilə qeyd olunur. Sosioloji baxımdan bu fəaliyyətlər kollektiv yaddaşın yenidən qurulması və müasir dövlətin "yumşaq gücünün" gücləndirilməsi aləti kimi xarakterizə edilə bilər.

Hizbullahın Livan hökumətinin ordunun tərksilah planının ikinci mərhələsinə keçməsi üçün təyin etdiyi müddəti rədd etməsi, cənubdakı sakitlik yolunda həlledici bir mərhələ təşkil edir. Bu addım "dövlət məntiqi" ilə "müqavimət məntiqi" arasında birbaşa toqquşmanı üzə çıxarır və Fransa ilə ABŞ-ın İsraillə qarşıdurmanın yenidən başlamasının qarşısını almaq üçün üzərində çalışdıqları yol xəritəsini faktiki olaraq devirməklə hədələyir.

Birinci Körfəz müharibəsi (1991) müasir müharibələr və müxtəlif qoşun növlərinin birgə fəaliyyəti (Combined Arms) üçün ideal bir nümunə oldu. Bu, "ağıllı" bombaların istifadə edildiyi, hava hakimiyyətinin və informasiya müharibəsinin həlledici rol oynadığı sürətli manevr müharibəsi idi. Küveyt 38 günlük hava hücumundan sonra cəmi 4 gün çəkən quru əməliyyatı ilə azad edildi.

ABŞ və Avropa arasındakı münasibətlər ortaq dəyərlərdən daha çox qarşılıqlı asılılığa əsaslanan mürəkkəb bir mərhələyə qədəm qoyur. Münhen Təhlükəsizlik Konfransında səsləndirilən bəyanatlar köhnə qitə ilə Vaşinqton arasındakı strateji uçurumun artıq gizlədilə bilməyəcək dərəcədə böyüdüyünü nümayiş etdirir. Xüsusilə ABŞ-ın xarici işlər naziri Marko Rubionun diplomatik, lakin sərt mesajları Donald Tramp administrasiyasının Avropaya münasibətdə "milli maraqlar hər şeydən üstündür" prinsipini sadiq qaldığını təsdiqləyir.

"Financial Times" qəzeti illik icmalında yazır ki, 2026-cı il İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən böyük qeyri-müəyyənliklə başlayır və "orta güclər" gələcək mərhələdə qlobal nizamın möhkəmlənməsində və ya sarsılmasında həlledici amil ola bilər. Hesabata görə, Pakistan gözlənilmədən ABŞ-ın "Donro doktrinası" (Donro Doctrine) hegemonluğunun indiyədək ən böyük qalibi kimi qeyd olunub. Pakistan Ağ Evə edilən səfərlərdən tutmuş Qəzza sülh planına qədər Donald Trampın yaxın ətrafında özünə ön sıralarda yer qazanmağı bacarıb.

ABŞ və İran arasındakı vəziyyət bir neçə göstəricinin artması fonunda "son dərəcə kövrək" kimi xarakterizə olunur və bu, tərəflər arasında hərbi qarşıdurma ehtimalını gücləndirir. "Axios" saytının bu həftə məlumatlı mənbələrə istinadən yaydığı xəbərə görə, münaqişə başlayarsa, o, keçən yay həyata keçirilən məhdud zərbələrdən fərqli olaraq, həftələrlə davam edə bilər və tammiqyaslı müharibə xarakteri ala bilər.

Enerji müstəqilliyi hədəfinə doğru qətiyyətlə irəliləyən Türkiyə, tədarük təhlükəsizliyinin mühüm dayağı olan neft və təbii qaz axtarış-hasilat işlərini Qara dənizdəki Sakarya Qaz Sahəsi və Qabar başda olmaqla, quru və dəniz sahələrində gücləndirməyə davam edir. Hazırda gündəlik təxminən 300 min barel neft ekvivalentində hasilat həyata keçirən Türkiyə Petrolları Anonim Ortaqlığının (TPAO) hasilatının 2028-ci ildə 500 min barelə, uzunmüddətli perspektivdə isə 1 milyon barelə çatdırılması hədəflənir.

Fransanın daxili işlər naziri Loran Nunyezin əlcəzairli həmkarı Səid Səyudun dəvəti ilə Əlcəzairə etdiyi iki günlük (bazar ertəsi və çərşənbə aqşamı) səfərin nəticələri barədə qəti hökm vermək hələ tez ola bilər. Lakin Fransanın rəsmi dairələrinin qənaətinə görə, bu səfər keçən il ən pis dövrünü yaşayan iki ölkə arasındakı "münasibətlər divarında bir dəlik aça bilib".

Hazırda tərəflər arasında davam edən danışıqlar prosesində ABŞ-ın İran mütəfəkkiri ilə rəftarında iqtisadi ölçüləri siyasi və təhlükəsizlik amillərindən ayırmaq mümkün deyil. Danışıqların getdiyi siyasi yolun arxasında amerikalılar tərəfindən enerji mənbələrinin cəlb edilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. İki komandanı bir araya gətirən ikinci raund danışıqların başlamasına bir neçə gün qalmış İran xarici işlər nazirinin iqtisadi məsələlər üzrə müavini Həmid Qənbərinin bəyanatı olduqca diqqətçəkən idi: "Tehran ABŞ ilə hər iki tərəf üçün iqtisadi fayda gətirəcək bir nüvə sazişinə nail olmağa çalışır". Cenevrədəki danışıqlar ərəfəsində verilən bu ilk və mühüm bəyanatda o bildirdi ki, sazişin dayanıqlığını təmin etmək üçün ABŞ-ın da yüksək və sürətli gəlir gətirən sahələrdə iqtisadi mənfəət əldə etməsi zəruridir.